AI in de bouw in 2026: de bouw loopt achter, maar dat kan snel veranderen

AI is inmiddels bijna niet meer weg te denken uit ons dagelijks leven. We gebruiken ChatGPT om informatie te zoeken en teksten te schrijven, softwarebedrijven verwerken AI in hun producten en binnen steeds meer kantoorfuncties wordt kunstmatige intelligentie onderdeel van het dagelijkse werk. Toch is er één enorme sector waar de toepassing opvallend langzaam op gang komt: de bouw.

En juist dat vind ik interessant.

Vanuit VitalSelect en VitalProjects werken wij dagelijks met bedrijven en professionals binnen de bouw- en installatietechniek. We zien hoeveel informatie er binnen projecten wordt verwerkt. Tekeningen, BIM-modellen, calculaties, planningen, contracten, inspecties, wijzigingen en enorme hoeveelheden projectdocumentatie. Als er ergens processen zijn waarin AI een rol zou kunnen spelen, zou je zeggen dat het hier is.

Toch laten de cijfers een heel ander beeld zien.

Volgens onderzoek van het Centraal Bureau voor de Statistiek naar het gebruik van AI-technologie gebruikte in 2025 gemiddeld 13,8% van de Nederlandse microbedrijven met 2 tot 9 werkzame personen minimaal één van de onderzochte AI-technologieën. Binnen de bouwnijverheid was dat slechts 4,6%. Ter vergelijking: binnen informatie en communicatie lag dit percentage op 50,4%.

Dat cijfer gaat dus specifiek over kleinere bedrijven en zegt niet dat slechts 4,6% van álle Nederlandse bouwbedrijven AI gebruikt. Maar het verschil tussen sectoren is wel opvallend.

De bouw loopt in deze vergelijking behoorlijk achter. De vraag is vooral: hoe lang blijft dat nog zo?

Hoeveel wordt AI op dit moment gebruikt in de bouw?

De cijfers van het CBS laten zien dat AI bij kleinere Nederlandse bouwbedrijven nog beperkt wordt toegepast. Zeker wanneer je de bouw vergelijkt met sectoren waarin veel kantoor- en informatiewerk wordt uitgevoerd, is het verschil groot.

Ook internationaal zien we dat beeld terug. De Royal Institution of Chartered Surveyors onderzocht in 2025 de toepassing van AI in de bouw onder duizenden professionals wereldwijd.

Daaruit bleek dat ongeveer 45% van de organisaties AI nog helemaal niet toepaste. Nog eens 34% bevond zich voornamelijk in de pilotfase. Slechts een relatief klein deel gebruikte AI al structureel binnen processen.

Dat vind ik opvallend.

We hebben het over een sector waarin enorme hoeveelheden geld omgaan, projecten steeds complexer worden en ervaren technisch personeel schaars is. Tegelijkertijd wordt technologie die een deel van het informatie- en administratieve werk kan versnellen nog maar beperkt ingezet.

Voor wie breder benieuwd is hoe de technische arbeidsmarkt momenteel verandert, schreef ik eerder ook over werken in de techniek in 2026. Daar zie je eigenlijk dezelfde ontwikkeling terug: technische kennis blijft schaars, terwijl digitalisering en nieuwe technologie steeds belangrijker worden.

Waarom loopt de bouw achter met AI?

Daar is niet één simpele verklaring voor.

De bouw is van nature een gefragmenteerde sector. Bij één project kunnen een opdrachtgever, architect, adviseur, aannemer, installateur, onderaannemers en leveranciers betrokken zijn. Al deze organisaties gebruiken hun eigen systemen en produceren hun eigen informatie.

En AI werkt juist het beste wanneer informatie digitaal, betrouwbaar en gestructureerd beschikbaar is.

Dat zien we ook terug in het internationale onderzoek van RICS. Het gebrek aan medewerkers met voldoende kennis werd door 46% van de respondenten genoemd als belangrijke belemmering voor AI-adoptie. Integratie met bestaande systemen werd door 37% genoemd en de kwaliteit en beschikbaarheid van data door 30%. Ook implementatiekosten en een onduidelijke return on investment spelen een rol.

Interessant is dat het CBS bij Nederlandse microbedrijven een vergelijkbaar probleem ziet. Van de microbedrijven die AI hadden overwogen maar uiteindelijk niet gebruikten, noemde 71,6% een gebrek aan ervaring als reden.

Dat laatste herken ik wel vanuit de technische sector. Bedrijven investeren niet in AI omdat iedereen erover praat. Uiteindelijk moet een toepassing iets opleveren. Een Engineer moet sneller informatie kunnen verwerken, een Calculator sneller tot een betrouwbare begroting komen of een Projectleider moet eerder risico’s kunnen herkennen.

Pas dan wordt AI echt interessant.

Waar wordt AI nu al voor gebruikt in de bouw?

Het beeld dat AI in de bouw nog nauwelijks wordt gebruikt, betekent niet dat er niets gebeurt. Integendeel. De eerste praktische toepassingen beginnen steeds duidelijker te worden.

Vooral in de voorbereiding van projecten liggen kansen. AI kan bijvoorbeeld ondersteunen bij het analyseren van tekeningen, herkennen van objecten, bepalen van hoeveelheden, beoordelen van documenten, vergelijken van ontwerpvarianten en identificeren van risico’s.

Dat vind ik veel interessanter dan alleen het gebruik van ChatGPT om een e-mail of verslag te schrijven.

De echte verandering ontstaat wanneer AI onderdeel wordt van de technische processen zelf.

Denk aan software die informatie uit tekeningen kan herkennen, hoeveelheden kan bepalen, afwijkingen in modellen kan signaleren of grote hoeveelheden projectdocumentatie kan doorzoeken.

Daarmee verschuift de discussie wat mij betreft van de vraag of AI iets gaat betekenen voor de bouw naar de vraag welke werkzaamheden als eerste gaan veranderen.

Wat kan AI betekenen voor BIM?

Voor ons is BIM natuurlijk extra interessant. Met VitalProjects hebben we ons eigen projectenbureau, waardoor we niet alleen vanuit recruitment naar BIM kijken. Onze professionals werken zelf aan BIM-modellering, engineering, clashcontroles en de coördinatie van technische projecten.

Daardoor zien we ook hoeveel informatie er in modellen zit en hoeveel tijd professionals besteden aan het controleren, structureren en coördineren daarvan.

Juist BIM en AI lijken daarom goed bij elkaar te passen.

Een concreet voorbeeld komt van buildingSMART International. Daar werd een toepassing beschreven waarbij AI automatisch objecten binnen openBIM-modellen classificeert. Voor de ontwikkeling werden meer dan acht miljoen objecten gebruikt. Volgens de gepubliceerde case werd een classificatienauwkeurigheid van 98% bereikt en kon de voorbereidingstijd van modellen met 50 tot 80% worden teruggebracht.

Dat betekent niet dat een BIM Modelleur of BIM Coördinator straks overbodig wordt. Ik verwacht eerder dat het werk verandert.

Wanneer software steeds meer repetitieve controles en classificaties kan uitvoeren, wordt de inhoudelijke kennis van de professional juist belangrijker. Iemand moet kunnen beoordelen of informatie klopt, begrijpen waarom disciplines met elkaar botsen en bepalen welke oplossing technisch het beste is.

De BIM-professional wordt daarmee mogelijk minder een pure modelleur en steeds meer iemand die informatie en processen beheerst.

Die ontwikkeling zien we nu eigenlijk al terug in de rol van de BIM Coördinator. De functie draait steeds minder alleen om het controleren van modellen en steeds meer om informatie, samenwerking en technische coördinatie.

Kan AI straks zelf tekeningen en ontwerpen maken?

Voor een deel kan AI nu al helpen bij het genereren en vergelijken van ontwerpvarianten.

Dat kan interessant worden voor Engineers en ontwerpteams. In plaats van ieder alternatief volledig handmatig uit te werken, kan software helpen om meerdere mogelijkheden te onderzoeken en bijvoorbeeld prestaties, kosten of andere randvoorwaarden met elkaar te vergelijken.

RICS ziet ontwerpoptimalisatie dan ook als een van de gebieden waarop professionals veel impact van AI verwachten.

Maar hier zit wat mij betreft ook meteen een belangrijke nuance.

AI kan razendsnel mogelijkheden genereren, maar iemand met technische kennis moet uiteindelijk begrijpen wat er wordt voorgesteld. Een ontwerp kan digitaal uitstekend lijken en in de praktijk alsnog lastig uitvoerbaar zijn.

Daarom verwacht ik niet dat de Engineer verdwijnt. Ik denk eerder dat het gereedschap van de Engineer veel krachtiger wordt.

Voor iemand die nu als Engineer werkt, wordt het daardoor interessant om niet alleen technische vakkennis te ontwikkelen, maar ook te begrijpen welke digitale hulpmiddelen het ontwerpproces kunnen versnellen.

AI kan bestaande gebouwen veel sneller analyseren

Een van de toepassingen die ik zelf erg interessant vind, komt gewoon uit Nederland.

TNO ontwikkelde een computer vision-methode voor de gebouwde omgeving waarmee gebouwkenmerken automatisch uit straatbeelden kunnen worden herkend. Denk bijvoorbeeld aan dakkapellen, schoorstenen en zonnepanelen.

Volgens TNO kan het model met slechts twintig voorbeeldafbeeldingen worden getraind en worden bepaalde gebouwkenmerken met 95% nauwkeurigheid herkend. TNO spreekt daarbij over een methode waarmee in de beschreven toepassing tot 300 keer sneller tot een betrouwbaar resultaat kan worden gekomen.

Dat wordt interessant wanneer Nederland op grote schaal woningen en gebouwen moet verduurzamen.

Wanneer je honderdduizenden gebouwen wilt analyseren, kun je onmogelijk ieder gebouw volledig handmatig beoordelen. AI kan helpen om grote hoeveelheden informatie te verwerken en gebouwen te categoriseren.

Hier zie je wat mij betreft goed waar AI in de bouw uiteindelijk interessant wordt. Niet omdat AI een leuk tekstje kan schrijven, maar omdat technologie hoeveelheden technische informatie kan analyseren die mensen onmogelijk allemaal handmatig kunnen verwerken.

Kan AI helpen bij het tekort aan technisch personeel?

Dit is voor mij vanuit VitalSelect misschien wel de interessantste vraag.

De bouw heeft nog steeds te maken met een grote vraag naar technisch personeel. Tegelijkertijd besteden Engineers, Werkvoorbereiders, Calculators, BIM-professionals en Projectleiders een behoorlijk deel van hun tijd aan informatie verzamelen, documenten controleren, administratie en andere terugkerende werkzaamheden.

Daar zit mogelijk een groot deel van de winst.

McKinsey onderzocht hoe AI de architectuur-, engineering- en bouwsector kan veranderen en schat dat AI het potentieel heeft om ongeveer 39% van het niet-fysieke werk binnen de bouwsector te automatiseren.

Dat betekent nadrukkelijk niet dat 39% van de banen verdwijnt.

Het gaat om werkzaamheden binnen functies die potentieel door AI kunnen worden ondersteund of geautomatiseerd. Dat onderscheid vind ik belangrijk.

Een Projectleider bestaat niet uit één taak. Hetzelfde geldt voor een Engineer, Calculator of Werkvoorbereider. Wanneer AI een deel van het administratieve en analytische werk kan versnellen, blijft er meer tijd over voor technische keuzes, communicatie, klantcontact, coördinatie en het daadwerkelijk oplossen van problemen.

Juist in een markt waarin ervaren technische professionals schaars zijn, kan dat enorm interessant worden.

Welke technische functies gaan het meest merken van AI?

Ik verwacht dat vooral functies waarin veel informatie wordt verwerkt relatief snel gaan veranderen.

Denk aan Engineers die technische informatie en ontwerpen beoordelen, Calculators en Kostendeskundigen die hoeveelheden en kosten analyseren, Werkvoorbereiders die grote hoeveelheden projectinformatie verwerken en BIM-professionals die modellen controleren en coördineren.

Ook voor Projectleiders kan AI interessant worden. Niet omdat een AI-systeem zelfstandig een complex bouwproject gaat leiden, maar omdat het kan helpen bij het analyseren van planningen, contractstukken, wijzigingen, risico’s en historische projectinformatie.

McKinsey wijst bijvoorbeeld op de mogelijkheid om kennis uit eerdere projecten, waaronder planningen, informatieverzoeken, wijzigingsorders en projectbeslissingen, beschikbaar te maken binnen dagelijkse werkprocessen.

Daarmee kan kennis die nu vaak vooral in het hoofd van ervaren medewerkers zit veel toegankelijker worden voor de rest van een organisatie.

Dat kan uiteindelijk ook invloed krijgen op de vaardigheden die werkgevers zoeken. Naast technische vakkennis worden het kunnen omgaan met data, digitale modellen en AI-tools waarschijnlijk steeds interessanter.

Gaat AI banen in de bouw vervangen?

Ik verwacht niet dat we op korte termijn massaal Engineers, Werkvoorbereiders, BIM-professionals of Projectleiders gaan vervangen door AI.

De bouw is daarvoor simpelweg te afhankelijk van praktische ervaring, verantwoordelijkheid, samenwerking en technische afwegingen.

Wel denk ik dat functies gaan veranderen.

De Engineer die AI goed kan gebruiken, kan mogelijk sneller informatie analyseren dan een Engineer die alles handmatig blijft doen. Hetzelfde kan uiteindelijk gelden voor een Calculator, BIM Coördinator of Projectleider.

Daarom vind ik de vraag “neemt AI mijn baan over?” eigenlijk minder interessant dan:

Wat kan iemand die mijn functie uitvoert mét AI straks beter of sneller dan ik zonder AI?

Dat is volgens mij de discussie die technische professionals de komende jaren moeten gaan voeren.

En dat hoeft niet te betekenen dat je ineens programmeur of AI-specialist moet worden. Je technische kennis blijft de basis van je waarde.

De grootste beperking van AI in de bouw is misschien niet de technologie

Wat mij tijdens het uitzoeken van dit onderwerp vooral opviel, is dat de technologie op sommige gebieden sneller lijkt te ontwikkelen dan organisaties haar kunnen implementeren.

Uit het onderzoek van RICS blijkt dat ongeveer 45% van de onderzochte organisaties AI nog niet toepast en nog eens 34% zich in een vroege pilotfase bevindt.

Daar zit een interessant spanningsveld.

Je kunt de beste AI-technologie ter wereld hebben, maar wanneer projectdata verspreid staat over verschillende systemen, tekeningen niet goed gestructureerd zijn en medewerkers niet weten hoe ze AI betrouwbaar moeten gebruiken, haal je daar weinig voordeel uit.

De bedrijven die nu investeren in goede data, digitale processen en kennis bij medewerkers leggen daarom misschien wel de belangrijkste basis voor wat hierna komt.

Dat raakt ook direct aan BIM. Organisaties die hun modellen, informatie en processen al goed hebben gestructureerd, hebben naar mijn verwachting straks een veel betere uitgangspositie om AI daadwerkelijk in technische processen te integreren.

Waarom 2026 een interessant kantelpunt kan worden voor AI in de bouw

De bouw staat wat mij betreft op een bijzondere plek.

Aan de ene kant laten de cijfers zien dat het AI-gebruik bij kleine bouwbedrijven nog erg laag ligt. Aan de andere kant heeft de sector precies de problemen waarbij AI interessant kan worden: personeelstekorten, grote hoeveelheden informatie, complexe projecten en veel repeterend kenniswerk.

Tegelijkertijd wordt AI steeds toegankelijker.

Je hoeft als technisch bedrijf niet meer zelf een compleet AI-model te ontwikkelen. Steeds meer bestaande software krijgt AI-functionaliteiten ingebouwd. Daardoor kan de technologie uiteindelijk bijna ongemerkt onderdeel worden van het dagelijkse werk.

Dat hebben we eerder natuurlijk ook met BIM gezien.

BIM was ooit iets nieuws waar een relatief kleine groep specialisten zich mee bezighield. Inmiddels speelt digitaal samenwerken binnen veel grote bouw- en installatieprojecten een centrale rol.

Met AI kan iets vergelijkbaars gebeuren, maar mogelijk veel sneller.

Wat betekent AI in de bouw voor jouw carrière?

Als je nu Engineer, Werkvoorbereider, Calculator, BIM Modelleur, BIM Coördinator of Projectleider bent, zou ik vooral niet proberen om ineens AI-specialist te worden.

Je technische kennis blijft je basis.

Wat ik wél zou doen, is leren begrijpen welke onderdelen van je werk door AI kunnen worden ondersteund. Experimenteer ermee, kijk welke toepassingen binnen jouw software beschikbaar komen en probeer vooral te begrijpen hoe je de uitkomsten moet controleren.

Juist de combinatie van vakinhoudelijke kennis en digitale vaardigheden kan de komende jaren waardevol worden.

Een AI-systeem weet misschien razendsnel informatie uit honderd documenten te halen. Maar een ervaren Engineer begrijpt waarom een technische oplossing in een specifieke situatie wel of niet verstandig is.

Die combinatie lijkt mij uiteindelijk veel krachtiger dan mens óf AI.

Wie benieuwd is hoe zijn functie en ervaring zich op dit moment tot de technische arbeidsmarkt verhouden, kan daarvoor ook onze Salariswijzer 2026 voor de bouw en techniek gebruiken. Naarmate functies door digitalisering veranderen, wordt het wat mij betreft alleen maar belangrijker om niet alleen naar een functietitel te kijken, maar ook naar kennis, verantwoordelijkheid en specialisatie.

Veelgestelde vragen over AI in de bouw

Loopt de bouw achter met AI?

Binnen de Nederlandse CBS-cijfers voor microbedrijven wel. In 2025 gebruikte 4,6% van de microbedrijven in de bouwnijverheid minimaal één van de zeven onderzochte AI-technologieën. Gemiddeld was dat 13,8% en binnen informatie en communicatie 50,4%. De cijfers hebben specifiek betrekking op bedrijven met 2 tot 9 werkzame personen en kunnen dus niet zonder meer worden vertaald naar alle bouwbedrijven.

Waar wordt AI al voor gebruikt in de bouw?

AI kan onder andere worden gebruikt voor documentanalyse, ontwerpoptimalisatie, hoeveelheden, planning, risicoanalyse, BIM-classificatie en het analyseren van bestaande gebouwen. Een deel van deze toepassingen wordt al gebruikt, terwijl andere nog volop in ontwikkeling zijn.

Kan AI een BIM Modelleur vervangen?

AI kan steeds meer onderdelen van classificatie en controle ondersteunen. Dat betekent niet automatisch dat de BIM Modelleur verdwijnt. Het kan er juist voor zorgen dat de functie verschuift naar meer controle, coördinatie, informatiebeheer en technisch inzicht.

Wie meer wil weten over hoe die functie zich nu ontwikkelt, kan ook onze pagina over het salaris en de ontwikkeling van BIM Modelleurs in 2026 bekijken.

Kan AI een Werkvoorbereider of Engineer vervangen?

Waarschijnlijk zullen vooral afzonderlijke taken veranderen. AI kan informatie analyseren, documenten doorzoeken, hoeveelheden herkennen en ontwerpvarianten onderzoeken. Technische beoordeling, verantwoordelijkheid, communicatie en praktijkkennis blijven daarbij belangrijk.

Welke vaardigheden worden belangrijker door AI?

Naast technische vakkennis verwacht ik dat digitale vaardigheden, datakennis, het kritisch beoordelen van AI-uitkomsten en het effectief gebruiken van AI-tools belangrijker worden. Juist het gebrek aan kennis en ervaring wordt in verschillende onderzoeken genoemd als een belangrijke belemmering voor verdere AI-adoptie.

Mijn verwachting voor AI in de bouw

Als ik kijk naar waar de bouw nu staat, denk ik niet dat we aan de vooravond staan van een wereld waarin bouwplaatsen ineens volledig door robots worden overgenomen of waarin Engineers niet meer nodig zijn.

Ik denk dat de verandering veel subtieler begint.

Een Calculator die sneller hoeveelheden kan analyseren. Een Engineer die binnen enkele minuten informatie uit honderden documenten kan halen. Een BIM Coördinator die automatisch afwijkingen laat identificeren. Een Werkvoorbereider die sneller projectinformatie kan structureren. En een Projectleider die eerder ziet waar een planning of project uit de pas dreigt te lopen.

Los van elkaar lijken dat misschien kleine verbeteringen. Bij elkaar kunnen ze een enorme impact hebben op hoe technische organisaties werken.

En precies daarom vind ik het opvallend dat de bouw op dit moment nog zo laag staat in het gebruik van AI.

De sector loopt op dit moment achter, maar beschikt tegelijkertijd over enorm veel processen waarop AI toepasbaar kan worden. Combineer dat met het tekort aan ervaren technische mensen en de druk om projecten sneller, slimmer en met minder fouten uit te voeren en je krijgt volgens mij een interessante combinatie.

Mijn verwachting is daarom niet dat AI de technische professional gaat vervangen.

Ik denk dat de technische professional die goed leert werken met AI uiteindelijk vooral een voorsprong krijgt op degene die dat niet doet.

En misschien is dat wel de belangrijkste ontwikkeling om de komende jaren in de gaten te houden.

Wil je meer lezen over digitalisering, BIM, arbeidsmarktontwikkelingen en nieuwe regelgeving binnen de sector? In onze kennisbank voor bouw en installatietechniek verzamelen we deze ontwikkelingen en vertalen we ze naar wat ze betekenen voor technische professionals en werkgevers.