De Wkb verandert de bouw: bouwen is niet meer genoeg

De Wet kwaliteitsborging voor het bouwen is inmiddels ruim tweeënhalf jaar onderdeel van de Nederlandse bouwwereld. Toch werd afgelopen week ineens heel zichtbaar hoeveel invloed het nieuwe stelsel inmiddels kan hebben op een bouwproject. Drie kwaliteitsborgers zijn geschorst en volgens de VNG kan alleen al de schorsing van een van de grootste bureaus gevolgen hebben voor mogelijk 1.300 lopende bouwprojecten. Zonder bevoegde kwaliteitsborger mag op de betreffende projecten niet verder worden gebouwd.

Vanuit mijn werk bij VitalSelect vind ik vooral interessant wat er achter zo’n nieuwsbericht gebeurt. Ik spreek dagelijks met bouwbedrijven en bouwkundige professionals over hun projecten en loopbaan. Daarbij merk ik dat kwaliteit, vastlegging en informatievoorziening steeds nadrukkelijker onderdeel worden van functies als Werkvoorbereider, Uitvoerder, Projectcoordinator en Projectleider.

Een gebouw goed neerzetten blijft natuurlijk de basis. Maar met de komst van de Wkb wordt het steeds belangrijker dat je tijdens het bouwproces ook kunt aantonen dat het werk goed is uitgevoerd. Dat klinkt misschien als een klein verschil, maar in de dagelijkse praktijk heeft het behoorlijk veel invloed op de manier waarop bouwkundige professionals hun werk doen.

Wat is er afgelopen week eigenlijk gebeurd?

De aanleiding voor de huidige discussie is bijzonder. Twee instrumentaanbieders hebben in de afgelopen periode in totaal drie kwaliteitsborgers geschorst. Een kwaliteitsborger die geschorst is, mag het betreffende instrument voor kwaliteitsborging tijdelijk niet gebruiken en kan dus ook geen verklaring afgeven. De TloKB bevestigt dat zonder geldige kwaliteitsborging niet verder gebouwd mag worden.

Voor een aannemer kan dat enorme gevolgen hebben. Mensen en materieel zijn ingepland, onderaannemers staan klaar en materiaal is besteld, maar het project kan desondanks moeten stoppen totdat de schorsing is opgeheven of een nieuwe bevoegde kwaliteitsborger is aangesteld en gemeld. De VNG waarschuwde op 1 september dat mogelijk tot 1.300 projecten geraakt worden.

Het is natuurlijk een vrij extreem voorbeeld, maar voor mij laat het vooral zien hoe belangrijk kwaliteitsborging inmiddels binnen het bouwproces is geworden. Wat een paar jaar geleden voor veel mensen nog als nieuwe regelgeving voelde, begint steeds meer onderdeel te worden van de dagelijkse realiteit op bouwprojecten.

Waarom hebben we de Wkb eigenlijk?

De Wet kwaliteitsborging voor het bouwen is niet bedacht om bouwbedrijven simpelweg met meer administratie op te zadelen. Het doel van de wet is om de bouwkwaliteit te verbeteren en de positie van opdrachtgevers te versterken. Een belangrijke verandering is dat de nadruk verschuift van het vooraf toetsen van bouwplannen naar het controleren en aantonen van de kwaliteit tijdens de daadwerkelijke uitvoering.

Sinds 1 januari 2024 wordt het stelsel gefaseerd ingevoerd en geldt het voor bouwwerken binnen gevolgklasse 1. Daaronder vallen relatief eenvoudige bouwwerken, waaronder bijvoorbeeld grondgebonden woningen. Complexere bouwwerken vallen nog niet allemaal onder het nieuwe stelsel.

Daarmee verandert ook de manier waarop naar kwaliteit wordt gekeken. Niet alleen het ontwerp moet kloppen, tijdens het bouwproces moet ook worden gecontroleerd of daadwerkelijk volgens de geldende technische eisen wordt gebouwd. Risico’s moeten vooraf worden bekeken, controles moeten plaatsvinden en wijzigingen tijdens de uitvoering kunnen ertoe leiden dat het borgingsplan moet worden aangepast.

En juist dat vind ik vanuit de arbeidsmarkt interessant, want veel van die veranderingen komen uiteindelijk terecht bij de bouwkundige professionals die dagelijks verantwoordelijk zijn voor het project.

De Werkvoorbereider krijgt er een nieuwe verantwoordelijkheid bij

In gesprekken met Werkvoorbereiders merk ik regelmatig hoe breed deze functie inmiddels is geworden. Een Werkvoorbereider zorgt al lang niet meer alleen dat materialen op tijd worden besteld en tekeningen klaarliggen. Zeker bij grotere projecten zit hij of zij midden tussen engineering, uitvoering, leveranciers, onderaannemers en projectleiding.

Met de Wkb wordt ook de informatie die tijdens dat proces ontstaat belangrijker. Wanneer een detail tijdens de uitvoering wordt aangepast, is het niet voldoende dat de Uitvoerder en Werkvoorbereider samen weten waarom dat is gebeurd. Die wijziging moet goed worden verwerkt en uiteindelijk onderdeel worden van een aantoonbaar kloppend projectdossier.

De kwaliteitsborger blijft uiteraard een onafhankelijke partij met een eigen wettelijke rol. Maar die kan zijn werk alleen goed uitvoeren wanneer vanuit het project betrouwbare informatie beschikbaar is.

Daarom denk ik dat Werkvoorbereiders die technisch sterk zijn én goed overzicht kunnen houden over tekeningen, wijzigingen, controles en documentatie de komende jaren alleen maar waardevoller worden. Juist die combinatie kom ik bij opdrachtgevers steeds vaker tegen wanneer we bespreken wat ze daadwerkelijk in een nieuwe collega zoeken.

Op de bouwplaats verandert er misschien nog wel meer

Voor een Uitvoerder voelt kwaliteitsborging waarschijnlijk nog directer. Daar wordt immers zichtbaar wat daadwerkelijk gebouwd wordt. Een detail dat op tekening uitstekend lijkt, kan in de praktijk anders uitpakken en juist tijdens de uitvoering ontstaan afwijkingen die opgelost moeten worden.

Onder de Wkb krijgt het vastleggen daarvan meer gewicht. De kwaliteitsborger kijkt onder andere naar constructieve veiligheid, brandveiligheid, bouwfysica, installaties en de daadwerkelijke controle op de bouw. Daarbij wordt gewerkt vanuit risico’s die voor het specifieke project zijn vastgesteld.

Dat betekent niet dat een Uitvoerder ineens zelf kwaliteitsborger wordt. Het betekent wel dat een bouwplaats waar werkzaamheden, wijzigingen en controles goed worden vastgelegd veel beter aansluit op de manier waarop kwaliteit tegenwoordig moet worden aangetoond.

Ik vind dat een interessante ontwikkeling van het vak. Een goede Uitvoerder werd altijd al gewaardeerd omdat hij technisch sterk is, vooruit kan kijken en zijn bouwplaats organisatorisch onder controle heeft. Die kwaliteiten blijven essentieel, maar communicatie, documentatie en het tijdig vastleggen van afwijkingen worden steeds meer onderdeel van hetzelfde vakmanschap.

Goed bouwen en aantonen dat je goed bouwt komen bij elkaar

Voor mij is dat misschien wel de belangrijkste verandering die de Wkb veroorzaakt. Bouwkundige kennis wordt niet minder belangrijk doordat we meer controleren en vastleggen. Juist het tegenovergestelde gebeurt. Je moet begrijpen waar de risico’s zitten om te kunnen bepalen wat gecontroleerd en vastgelegd moet worden.

Neem een bouwkundig detail rond brandwerendheid, vocht, isolatie of een constructieve aansluiting. Alleen een foto maken en ergens in een digitaal dossier plaatsen zegt nog weinig. Iemand moet begrijpen wat er op die foto zichtbaar moet zijn, welke eisen gelden en waarom dat detail belangrijk is voor het uiteindelijke bouwwerk.

Daar komen traditionele bouwkundige kennis en moderne informatievoorziening bij elkaar. BIM, digitale projectdossiers, kwaliteitsapps en documentmanagement zijn hulpmiddelen, maar uiteindelijk blijft er een bouwkundige professional nodig die begrijpt of wat op papier staat ook overeenkomt met wat buiten wordt gemaakt.

Dat zie ik ook terug in de functies waarvoor wij bij VitalSelect mensen zoeken. De grens tussen technisch werken en informatie organiseren wordt steeds kleiner. Vooral Werkvoorbereiders, Projectcoordinatoren en Projectleiders zitten precies op dat snijvlak.

Ook de rol van de Projectleider verandert

Voor Projectleiders wordt de Wkb daardoor steeds meer een organisatorisch vraagstuk. Kwaliteit kun je moeilijk aan het einde van een project alsnog organiseren. Wanneer tijdens de bouw essentiële informatie ontbreekt, kun je bepaalde werkzaamheden na afwerking simpelweg niet meer goed controleren.

Vooraf moet daarom duidelijk zijn welke risico’s er zijn, welke informatie nodig is, wie controles uitvoert en hoe afwijkingen worden verwerkt. Het borgingsplan is bovendien geen statisch document. Wanneer het ontwerp of de uitvoering verandert en daardoor nieuwe risico’s ontstaan, moet de kwaliteitsborger het plan actueel houden.

Een Projectleider hoeft daarmee geen jurist of kwaliteitsborger te worden. Wat ik wel zie, is dat de Projectleider steeds meer verantwoordelijk wordt voor het verbinden van verschillende onderdelen van een project. Werkvoorbereiding, uitvoering, BIM, onderaannemers, kwaliteitsborging en opdrachtgever produceren allemaal informatie en uiteindelijk moet dat binnen hetzelfde project samenkomen.

Wanneer ik met ervaren Projectleiders spreek, merk ik dat juist dat overzicht vaak het verschil maakt. Technische kennis blijft belangrijk, maar mensen die daarnaast processen begrijpen, vooruitkijken en verschillende partijen meekrijgen zijn voor opdrachtgevers bijzonder interessant.

Betekent de Wkb vooral meer administratie?

Dit is waarschijnlijk een van de eerste reacties die je op de bouwplaats zult horen wanneer nieuwe regels worden ingevoerd. En ik begrijp die reactie ook. Wanneer kwaliteitsborging uiteindelijk neerkomt op extra lijstjes, foto’s en informatie die op verschillende plekken moet worden ingevoerd, voelt het al snel als administratie om de administratie.

Volgens mij zit daar alleen niet de echte waarde van de Wkb.

Een project waarop vooraf duidelijk is welke kritische onderdelen gecontroleerd moeten worden, kan problemen juist eerder zichtbaar maken. Een fout ontdekken voordat een wand wordt dichtgezet is uiteindelijk een stuk eenvoudiger dan maanden later proberen te achterhalen hoe iets achter die wand is uitgevoerd.

In dat opzicht dwingt de Wkb de bouw om iets verder te professionaliseren wat goede bouwkundige professionals eigenlijk altijd al proberen te doen: vooruitdenken, risico’s herkennen en problemen oplossen voordat ze faalkosten worden.

De gebeurtenissen van afgelopen week laten tegelijkertijd zien dat het systeem zelf nog niet zonder problemen functioneert. Wanneer de schorsing van kwaliteitsborgers ertoe kan leiden dat zoveel projecten mogelijk moeten stoppen, raakt dat niet alleen de betreffende bureaus. Het raakt aannemers, opdrachtgevers en uiteindelijk ook de mensen die iedere dag op die projecten werken.

Wat betekent dit voor jouw carrière in de bouw?

Dat is uiteindelijk de vraag waar ik vanuit mijn werk het meest naar kijk. Wetgeving verandert, bouwmethodes veranderen en digitale hulpmiddelen worden steeds belangrijker, maar wat betekent dat voor iemand die al jaren als Werkvoorbereider, Uitvoerder of Projectleider werkt?

Ik verwacht niet dat iedere bouwkundige professional straks halve dagen bezig is met kwaliteitsdossiers. Ik verwacht wel dat het verschil groter wordt tussen iemand die uitsluitend zijn eigen werkzaamheden uitvoert en iemand die begrijpt hoe zijn werk onderdeel is van het totale bouwproces.

Een Werkvoorbereider die technisch sterk is, digitaal kan werken en begrijpt welke informatie later nodig is, wordt interessanter voor een werkgever. Hetzelfde geldt voor een Uitvoerder die kwaliteit niet pas controleert wanneer iets fout gaat, maar tijdens de uitvoering vooruitkijkt. Voor Projectcoordinatoren en Projectleiders wordt het vermogen om al die informatie en partijen bij elkaar te brengen steeds belangrijker.

Dat zijn ook precies de gesprekken die ik graag met bouwkundige professionals voer. Niet alleen over welke vacature er vandaag beschikbaar is, maar vooral over waar het vak naartoe beweegt en welke kennis iemand kan ontwikkelen om daar over een paar jaar nog sterker in te staan.

Bouwen is niet meer genoeg

Na alle gesprekken die ik met opdrachtgevers en professionals in de bouwwereld voer, zie ik de Wkb daarom niet alleen als nieuwe regelgeving. Het is onderdeel van een bredere verandering waarbij bouwkundige kennis, digitale informatie, kwaliteit en verantwoordelijkheid steeds dichter bij elkaar komen.

Goed kunnen bouwen blijft de basis. Daar verandert geen wet iets aan. Maar het wordt steeds belangrijker dat je kunt uitleggen, vastleggen en uiteindelijk aantonen waarom iets goed is gebouwd.

Voor bouwkundige professionals die technische kennis kunnen combineren met voorbereiding, kwaliteit en overzicht ontstaan daardoor juist interessante mogelijkheden. En persoonlijk denk ik dat we de komende jaren steeds vaker gaan zien dat juist deze mensen binnen bouwprojecten het verschil maken.

Veelgestelde vragen over de Wkb

Wat is de Wet kwaliteitsborging voor het bouwen?
De Wkb heeft als doel de bouwkwaliteit te verbeteren en de positie van opdrachtgevers te versterken. Bij bouwen onder het stelsel controleert een onafhankelijke kwaliteitsborger of het bouwwerk aan de technische bouwregels voldoet.

Voor welke bouwprojecten geldt de Wkb in 2026?
De kwaliteitsborging wordt gefaseerd ingevoerd. Het stelsel geldt momenteel voor bouwwerken binnen gevolgklasse 1. Complexere categorieen zijn nog niet volledig onder het stelsel gebracht.

Verandert de Wkb het werk van een Werkvoorbereider?
De Werkvoorbereider wordt niet zelf de kwaliteitsborger, maar goede informatie vanuit voorbereiding en uitvoering wordt wel belangrijker. Technische kennis, documentatie, risicobewustzijn en het verwerken van wijzigingen komen daardoor steeds dichter bij elkaar.

Welke bouwkundige functies krijgen ermee te maken?
Vooral functies die tussen ontwerp en uitvoering bewegen merken de gevolgen. Denk aan Werkvoorbereiders, Uitvoerders, Projectcoordinatoren, BIM-professionals en Projectleiders. Hoe groot die invloed is, verschilt uiteraard per organisatie en project.